Powszechny wiek emerytalny w Polsce to 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. Ale pewne grupy zawodowe mogą przejść na emeryturę wcześniej — pod warunkiem spełnienia specyficznych wymagań dotyczących stażu i warunków pracy.
Emerytury pomostowe — dla kogo?
Emerytury pomostowe przysługują osobom, które pracowały w szczególnych warunkach lub wykonywały prace o szczególnym charakterze. Warunki: ukończenie co najmniej 55 lat (kobiety) lub 60 lat (mężczyźni), co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach/charakterze, co najmniej 20 lat (kobiety) lub 25 lat (mężczyźni) ogólnego stażu pracy.
Prace w szczególnych warunkach to prace związane z czynnikami ryzyka — m.in. praca pod ziemią, na morzu, w warunkach podwyższonego ciśnienia, w kontakcie z substancjami chemicznymi, praca w ekstremalnych temperaturach. Prace o szczególnym charakterze to m.in. praca pilotów, kontrolerów ruchu lotniczego, maszynistów, kierowców autobusów, ratowników górskich.
Pełna lista zawodów jest określona w ustawie o emeryturach pomostowych (załączniki 1 i 2). Pracodawca ma obowiązek prowadzić ewidencję pracowników wykonujących takie prace i opłacać za nich składkę na Fundusz Emerytur Pomostowych.
Ile wynosi emerytura pomostowa?
Emerytura pomostowa jest obliczana tak samo jak zwykła emerytura — kapitał / średnie dalsze trwanie życia. Ale ponieważ T (dalsze trwanie życia) jest wyższe przy niższym wieku, emerytura pomostowa jest niższa niż byłaby przy przejściu w normalnym wieku emerytalnym. Po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego emerytura pomostowa jest zamieniana na zwykłą emeryturę — automatycznie, bez wniosku.
Świadczenie przedemerytalne
To nie emerytura, lecz świadczenie dla osób, które straciły pracę blisko wieku emerytalnego i nie mogą znaleźć nowej. Warunki: co najmniej 56 lat (kobiety) lub 61 lat (mężczyźni), co najmniej 20/25 lat stażu pracy, utrata pracy z przyczyn leżących po stronie pracodawcy (zwolnienie grupowe, likwidacja, upadłość), zarejestrowanie w urzędzie pracy przez co najmniej 180 dni bez propozycji zatrudnienia.
Świadczenie przedemerytalne w 2026 roku wynosi ok. 1 794 zł brutto miesięcznie (kwota waloryzowana co roku 1 marca). Jest niższe od minimalnej emerytury, ale zapewnia ubezpieczenie zdrowotne i jest wliczane do stażu emerytalnego.
Emerytura z tytułu pracy nauczycielskiej
Nauczyciele mogą przejść na emeryturę na podstawie art. 88 Karty Nauczyciela — po 30 latach ogólnego stażu pracy, w tym 20 lat pracy w oświacie (25 lat w szczególnych warunkach). Warunki te dotyczą nauczycieli urodzonych przed 1 stycznia 1969 roku, którzy byli zatrudnieni na dzień 1 stycznia 1999 roku. Młodsi nauczyciele podlegają ogólnym zasadom emerytalnym.
Emerytura mundurowa
Żołnierze zawodowi, policjanci, strażacy, funkcjonariusze ABW, CBA, Straży Granicznej i Służby Więziennej mają odrębny system emerytalny (ZER MSWiA, WBE MON). Emerytura mundurowa przysługuje po 25 latach służby (bez warunku wieku) i wynosi 60% podstawy wymiaru + 3% za każdy rok powyżej 25 lat (maksymalnie 75%).
System mundurowy jest znacznie korzystniejszy niż powszechny — stąd regularne dyskusje polityczne o jego reformie.
Emerytura a dalsze zatrudnienie
Po przejściu na emeryturę (zwykłą lub pomostową) możesz kontynuować pracę. Nie ma zakazu łączenia emerytury z wynagrodzeniem. Ale istnieją limity: jeśli przychód przekroczy 70% przeciętnego wynagrodzenia — emerytura jest zmniejszana, powyżej 130% — zawieszana. Limity te nie dotyczą emerytów, którzy osiągnęli powszechny wiek emerytalny.
Warto monitorować swoje przychody — ZUS kontroluje je na podstawie informacji od pracodawców i z zeznań podatkowych. Przekroczenie limitu skutkuje koniecznością zwrotu nadpłaconego świadczenia.