Zwolnienie lekarskie — potocznie L4 — to dokument, który jednocześnie zwalnia z obowiązku pracy i daje prawo do wynagrodzenia chorobowego lub zasiłku. Od 2016 roku funkcjonuje wyłącznie w formie elektronicznej (e-ZLA), ale potoczna nazwa "L4" przeżyła.
Jak działa e-zwolnienie?
Lekarz wystawia e-ZLA (elektroniczne zaświadczenie o niezdolności do pracy) w systemie informatycznym ZUS. Dokument automatycznie trafia do pracodawcy (na profil PUE ZUS / eZUS) i do ZUS. Pracownik nie musi dostarczać żadnego papierowego dokumentu — system robi to sam, zwykle tego samego dnia.
E-ZLA może wystawić lekarz posiadający prawo wykonywania zawodu i upoważnienie ZUS — lekarze POZ, specjaliści, lekarze szpitalni, a także lekarze na teleporadach (od pandemii COVID-19 teleporady stały się standardowym sposobem uzyskania L4 przy mniej poważnych schorzeniach).
Ile wynosi wynagrodzenie na L4?
Przez pierwsze 33 dni niezdolności do pracy w roku kalendarzowym (14 dni dla osób 50+) pracodawca wypłaca wynagrodzenie chorobowe — 80% wynagrodzenia. Od 34. dnia (15. dnia dla 50+) — zasiłek chorobowy z ZUS, również 80%. W przypadku choroby w ciąży lub wypadku w drodze do/z pracy — 100%.
Podstawa wymiaru to przeciętne miesięczne wynagrodzenie z 12 miesięcy przed miesiącem zachorowania, pomniejszone o 13,71% składek społecznych. Premie i dodatki uwzględnia się, jeśli nie przysługują za okres choroby.
Jak długo można być na L4?
Maksymalny okres zasiłkowy to 182 dni (270 dni przy grużlicy lub ciąży). Do okresu zasiłkowego wlicza się wszystkie dni niezdolności do pracy — zarówno te opłacane przez pracodawcę (wynagrodzenie chorobowe), jak i przez ZUS (zasiłek). Przerwa między zwolnieniami krótsza niż 60 dni nie „resetuje” licznika — okresy się sumują.
Po wyczerpaniu 182 dni można starać się o świadczenie rehabilitacyjne (do 12 miesięcy) lub orzeczenie o niezdolności do pracy (renta).
L4 a obowiązki pracownika
Na L4 masz obowiązek powstrzymać się od pracy i stosować się do zaleceń lekarza. Jeśli lekarz wpisał na e-ZLA kod "chory powinien leżeć" — musisz przebywać w domu. Kod "chory może chodzić" — możesz wychodzić na zakupy, do apteki, na wizyty lekarskie, ale nie możesz pracować zarobkowo.
Wykonywanie pracy na L4 (u tego samego lub innego pracodawcy) to podstawa do utraty prawa do zasiłku chorobowego za cały okres — ZUS zażąda zwrotu wypłaconego świadczenia z odsetkami. Dotyczy to również pracy na własny rachunek.
Kontrola ZUS — kiedy i jak?
ZUS ma prawo kontrolować prawidłowość zwolnień lekarskich. Kontrolę przeprowadzają lekarze orzecznicy ZUS — mogą wezwać na badanie, a w razie stwierdzenia, że niezdolność nie istnieje — cofnąć prawo do zasiłku od dnia badania. Pracodawca (zatrudniający ponad 20 osób) również może kontrolować prawidłowość wykorzystywania L4 — np. sprawdzić, czy pracownik przebywa pod wskazanym adresem.
ZUS coraz częściej korzysta z analizy danych — osoby z częstymi, krótkimi zwolnieniami lub zwolnieniami tuż przed/po urlopie mogą być poddane kontroli automatycznie. Nie oznacza to automatycznego cofnięcia zasiłku — ale wezwanie na badanie kontrolne jest możliwe.
L4 a urlop wypoczynkowy
Jeśli zachorujesz w trakcie urlopu — urlop zostaje przerwany (od dnia wystawienia L4) i niewykorzystane dni przechodzą na termin późniejszy. Pracodawca nie może odmówić — to gwarancja ustawowa. L4 wystawione na dzień rozpoczęcia urlopu automatycznie przesuwa urlop.
Nie możesz jednak celowo uzyskać L4, żeby "przedłużyć" urlop — jeśli ZUS uzna, że zwolnienie było nieuzasadnione, cofnie prawo do zasiłku i może naliczyć odsetki.
L4 dla przedsiębiorcy
Przedsiębiorca z dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym (po 90-dniowym okresie wyczekiwania) ma prawo do zasiłku chorobowego od pierwszego dnia L4 — nie ma odpowiednika "33 dni od pracodawcy". Zasiłek wynosi 80% zadeklarowanego przychodu. Wniosek o zasiłek (ZUS Z-3b) składa się w ciągu 7 dni od wystawienia e-ZLA.