„Wejście w drugi próg” — to wyrażenie budzi lęk u wielu podatników. Ale mechanizm jest prostszy, niż się wydaje, i — co ważne — przekroczenie progu nie oznacza, że cały dochód jest opodatkowany wyższą stawką. Tylko nadwyżka.
Aktualne progi podatkowe
Od 1 lipca 2022 roku (z mocą od 1 stycznia 2022) obowiązują dwa progi:
- 12% — od dochodu do 120 000 zł rocznie
- 32% — od nadwyżki ponad 120 000 zł
Do tego dochodzi kwota wolna 30 000 zł, od której podatek wynosi 0%. Efektywnie masz więc trzy strefy: 0-30 000 zł (0%), 30 001-120 000 zł (12%), powyżej 120 000 zł (32%).
Jak dokładnie obliczyć podatek?
Załóżmy, że Twój roczny dochód wynosi 150 000 zł:
- Kwota wolna: 30 000 zł × 0% = 0 zł
- Pierwszy próg: 90 000 zł (120 000 - 30 000) × 12% = 10 800 zł
- Drugi próg: 30 000 zł (150 000 - 120 000) × 32% = 9 600 zł
- Łączny podatek: 20 400 zł
Efektywna stawka podatkowa: 20 400 / 150 000 = 13,6%. Daleko od 32%, prawda? Nawet przy dochodzie 200 000 zł efektywna stawka to ok. 16,6%. Dopiero przy bardzo wysokich dochodach efektywna stawka zbliża się do 32% — ale nigdy jej nie osiągnie, bo pierwsze 120 000 zł zawsze jest opodatkowane niżej.
Kiedy wchodzisz w drugi próg?
Drugi próg dotyczy dochodu powyżej 120 000 zł rocznie, co odpowiada dochodowi ok. 10 000 zł miesięcznie. Przy umowie o pracę z kosztami uzyskania 250 zł miesięcznie — to wynagrodzenie brutto ok. 13 500-14 000 zł miesięcznie (orientacyjnie — zależy od składek ZUS).
Pracodawca przy obliczaniu miesięcznych zaliczek stosuje wyższą stawkę od miesiąca, w którym skumulowany dochód przekroczy próg. Oznacza to, że w pierwszych miesiącach roku płacisz 12%, a od pewnego momentu — 32% od całej miesięcznej pensji (bo próg jest roczny, a zaliczki miesięczne).
Sposoby na obniżenie podatku przy drugim progu
Legalna optymalizacja podatkowa to nie unikanie opodatkowania — to korzystanie z dostępnych narzędzi.
Wspólne rozliczenie z małżonkiem — jeśli małżonek zarabia mniej lub nie pracuje, łączny dochód dzielisz na dwa. Przy dochodzie 200 000 zł i małżonku bez dochodu — dochód na osobę = 100 000 zł, poniżej progu.
Ulgi podatkowe — ulga na dziecko (od podatku), ulga rehabilitacyjna, ulga termomodernizacyjna (od dochodu). Im więcej odliczysz od dochodu, tym mniejsza szansa na wejście w drugi próg.
IKE i IKZE — wpłaty na IKZE odliczasz od dochodu (limit ok. 9 388,80 zł w 2025 r.). To obniża podstawę opodatkowania.
Zmiana formy opodatkowania — przedsiębiorcy mogą wybrać podatek liniowy 19% (bez progów) lub ryczałt. Przy dochodach znacznie powyżej progu — liniowy może być korzystniejszy, choć traci się prawo do kwoty wolnej, wspólnego rozliczenia i ulgi na dziecko.
Progi podatkowe a przedsiębiorca
Przedsiębiorca na skali podatkowej podlega tym samym progom co pracownik na etacie. Jeśli Twój dochód z działalności przekracza 120 000 zł — masz wybór: pozostać na skali (z ulgami i kwotą wolną, ale z 32% od nadwyżki) lub przejść na podatek liniowy (stałe 19%, ale bez ulg). Decyzję podejmujesz na początku roku podatkowego — zmiana jest skuteczna od 1 stycznia.
Historia progów podatkowych w Polsce
Do 2009 roku obowiązywały trzy progi: 19%, 30%, 40%. W 2009 roku uproszczono system do dwóch: 18% i 32%. W 2022 roku obniżono pierwszą stawkę z 17% (obowiązującej od 2020) do 12%, jednocześnie podnosząc kwotę wolną do 30 000 zł i próg do 120 000 zł. Te zmiany — część Polskiego Ładu — znacząco obniżyły podatki dla osób zarabiających do ok. 12 000 zł brutto miesięcznie.